Kulturowa historia patrzenia i widzenia

Kulturowa historia patrzenia i widzenia

Koło Naukowe Antropologii Kultury UŚ ma przyjemność zaprosić do udziału w studencko-doktoranckiej konferencji naukowej Kulturowa historia patrzenia i widzenia, która odbędzie się w dniach 26–27 marca 2015 r., na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Chcemy w ten sposób zainaugurować cykl spotkań poświęconych „kulturowym historiom”, organizowanych pod patronatem naukowym Zakładu Teorii i Historii Kultury UŚ. Konferencji towarzyszyć będzie II Śląska Edycja Przeglądu Filmów Etnograficznych „Oczy i Obiektywy” (27–28 marca 2015 r., Kino Prokultura w Katowicach).

 

PROGRAM KONFERENCJI:

Wszystkie obrady będą odbywać się w Sali Rady Wydziału Filologicznego UŚ
(Katowice, Plac Sejmu Śląskiego 1, V piętro)

Czwartek, 26 marca 2015

 

godz. 9.40-10.15 – otwarcie konferencji i wykład gościnny

  • otwarcie konferencji
  • prof. zw. dr hab. Ewa Kosowska (kierownik Zakładu Teorii i Historii Kultury UŚ)

  • dr hab. Mariusz Gołąb (Uniwersytet Łódzki / Instytut Kultury Współczesnej):
    Narracje obrazów

godz. 10.15-12.00 – PANEL 1 (moderator: dr hab. Mariusz Gołąb)

  • mgr Kamil Kozakowski (Uniwersytet Śląski w Katowicach / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Ziemia – Barcelona: szkic o tubylcach. Dziennik w kosmicznym znaczeniu tego wyrazu
  • Agnieszka Rygol (Uniwersytet Śląski w Katowicach / Kulturoznawstwo):
    Komparatystyczna analiza perspektywy oglądu w „Petersburgu” J. Iwaszkiewicza oraz „Przewodniku po przemianowanym mieście” J. Brodskiego
  • mgr Maria Tadel (Uniwersytet Jagielloński / Wydział Polonistyki):
    Zobaczyć więcej. O spojrzeniu w poezji Stanisława Barańczaka i Roberta Frosta
  • dr Justyna Budzik (Uniwersytet Śląski w Katowicach / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    „W fotografii, zdaje się, nie będzie ze mnie «ludzi» (…)”. Zdzisława Beksińskiego przetwarzanie widzenia

godz. 12.15-14.00 – PANEL 2 (moderator: dr hab. Anna Gomóła)

  • mgr Jakub Jakubaszek (Uniwersytet Warszawski / Instytut Kultury Polskiej):
    Kraj i naród na wystawie Kielc, czyli z repertuaru XIX-wiecznych spojrzeń polskich
  • Michał Krzyżanowski (Uniwersytet Warszawski / Historia):
    „W Chińczykach widzę same kłopoty” – recepcja Azjatów na ziemiach polskich w I połowie XX wieku
  • mgr Sławomir Macias (Uniwersytet Łódzki / Instytut Kultury Współczesnej):
    Widzieć, rozumieć, słyszeć. Okładka płyty jako symbol kultury wolności
  • mgr Piotr Macha (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu):
    Nowa batalistyka – obrazy na które trzeba patrzeć i takie w których nie ma nic do zobaczenia

godz. 14.15-16.00 – PANEL 3 (moderator: mgr Jakub Dziewit)

  • mgr Agata Stronciwilk (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Oszukać oko. Nawiązania do trompe l’oeil w polskiej sztuce współczesnej
  • mgr Katarzyna Maniak (Uniwersytet Jagielloński / Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej):
    Muzeum dyscyplinujące spojrzenie – o przyglądaniu się przestrzeni muzealnej
  • mgr Marta Witoń (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Proszę patrzeć, nie dotykać – o sposobach postrzegania dzieła sztuki przez widza w ramach ekspozycji muzealnych
  • mgr Ewelina Twardoch (Uniwersytet Jagielloński / Instytut Sztuk Audiowizualnych):
    Widzieć więcej? Popkulturowe wizje i realizacje idei rozszerzonej percepcji wzrokowej

godz. 17.00-18.45 – PANEL 4 (moderator: dr Małgorzata Rygielska)

  • mgr Sławomir Śląski (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach):
    Znak literniczy jako komunikat wizualny. Kulturowa rola znaku wokół nas
  • Zuzanna Derlacz (Uniwersytet Warszawski / MISH):
    Reakcja na obraz, reakcja poprzez obraz. Między powieleniem a reinterpretacją
  • dr Adam Pisarek (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Perspektywy i punkty widzenia. Pozorny okulocentryzm w koncepcjach Eduardo Viveirosa de Castro

Piątek, 27 marca 2015

 

godz. 9.45-10.15 – wykład gościnny

  • dr hab. Marek Pacukiewicz (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych): Refleksy w obiektywie. Mitologika filmu etnograficznego

godz. 10.15-11.30 – PANEL 5 (moderator: dr hab. Marek Pacukiewicz)

  • mgr Małgorzata Kołodziej (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Refleksje na temat patrzenia w antropologii
  • mgr Filip Wróblewski (Uniwersytet Jagielloński / Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej):
    Obraz pozorny. Wizualne reprezentacje pracy etnografów
  • mgr Kamil Pietrowiak (Uniwersytet Wrocławski / Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej):
    Osoby niewidome wobec widzenia i bycia widzialnym

godz. 11.35-12.50 – PANEL 6 (moderator: dr hab. Marek Pacukiewicz)

  • mgr Mateusz Gwardecki (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu / Instytut Archeologii):
    Archeologia widzenia – o postrzeganiu w kulturach pierwotnych
  • Karolina Kostyra (Uniwersytet Śląski / Kulturoznawstwo):
    Między zachwytem a potępieniem: Inny w obiektywie ludowego nurtu kina radzieckiego
  • mgr Adriana Świątek (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Huculski obrzęd weselny w obiektywie antropologa widowisk kultury ludowej. Od rejestracji ku narracji…

godz. 13.00-14.40 – PANEL 7 (moderator: dr Justyna Budzik)

  • mgr Maria Pawlicka (Uniwersytet Łódzki / Instytut Kultury Współczesnej):
    Zobaczyć Japonię poprzez anime, czyli odwołania kulturowe zamknięte w japońskiej animacji
  • mgr Helena Jadwiszczok-Molencka, mgr Jacek Molencki (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Patrzeć, widzieć, interpretować. Kompetencje interpretacyjne widza filmów animowanych
  • mgr Dominika Staszenko (Uniwersytet Łódzki / Instytut Kultury Współczesnej):
    Oczami mordercy – problem spojrzenia w filmowych horrorach
  • mgr Adam Andrysek (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    W Internecie w kinie, kino w Internecie. Nowe spojrzenie na nowe formy recepcji przekazów audiowizualnych

godz. 14.50-16.05 – PANEL 8 (moderator: dr Antonina Szybowska)

  • mgr Jagoda Sałaj (Uniwersytet Łódzki / Instytut Kultury Współczesnej)
    Widzenie kontrolowane, czyli kiedy technika wkracza w pole patrzenia. Eyetracking
  • mgr Marcin Chojnacki (Uniwersytet Łódzki):
    Wirtualna kamera i jej zastosowanie w grach wideo
  • mgr Ewa Walewska (Uniwersytet Śląski / Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych):
    Nowe sposoby nawigacji i interakcji z miejskim krajobrazem przy użyciu urządzeń mobilnych


Książka abstraktów:

Kliknij tutaj by ściągnąć książkę abstraktów

Słowo wstępne konferencji:

Badanie wizualności od kilkunastu lat stało się jednym z wiodących zagadnień humanistyki – spośród wszystkich omawianych (i postulowanych?) zwrotów to właśnie ten „ikoniczny” (wizualny/piktorialny/obrazowy/…) jest wymieniany chyba najczęściej. Dotyczy to także polskich i światowych badań nad kulturą – gdzieś na przecięciu podejścia kulturoznawczego i antropologicznego bardzo prężnie rozwijają się antropologie: wizualności, wizualna, obrazu, mediów, kultury wizualnej, etc. Nasza refleksja koncentruje się wokół obrazów, wizerunków i reprezentacji, przez co czasem można odnieść wrażenie, że są one niezależne od człowieka, całkowicie wobec niego „zewnętrzne” – tak, jakby sposób patrzenia i widzenia nie wpływał na ich postrzeganie. Chcemy więc podjąć refleksję właśnie nad patrzeniem i widzeniem – wychodząc od problematyki wizualności, ale pamiętając o tym, że patrzymy i widzimy nie tylko obrazy, ale także (a może nawet: przede wszystkim) innych ludzi oraz świat (zarówno ten nas otaczający, jak i ten wyobrażony).

Jako punkt wyjścia do dyskusji proponujemy słowa Johna Bergera, rozpoczynające jego książkę Sposoby widzenia: „Widzenie poprzedza słowa. Dziecko patrzy i rozpoznaje, zanim nauczy się mówić. Widzenie jednak poprzedza słowa również w innym sensie. To widzenie ustala nasze miejsce w otaczającym świecie […]. Nasze widzenie cechuje nieustanna aktywność, nieustanna ruchliwość, nieustanne włączanie do kręgu wokół niego rzeczy, które obejmuje swym zasięgiem, konstytuowanie tego, co jest naszą rzeczywistością w danym momencie” [Sposoby widzenia, red. J. Berger i in., Fundacja Aletheia, Warszawa 1998, s. 7–9.].

Niezależnie od tego, czy zgadzamy się z konstruktywistyczną myślą Bergera, warto zastanowić się nad przedstawionym przez niego rozróżnieniem na widzenie i patrzenie. Poszukajmy więc znaczeń tych dwóch słów. W internetowym Słowniku Języka Polskiego PWN możemy znaleźć następujące definicje:

 

patrzećpatrzyć

1. «kierować na coś, na kogoś wzrok»
2. «pojmować lub oceniać coś w pewien sposób»
3. «traktować kogoś lub coś w jakiś sposób»
4. «obserwować, zauważać»
5. pot. «zważać na coś, mieć coś na uwadze»
6. pot. «szukać czegoś, kogoś wzrokiem»
widzieć

1. «postrzegać kogoś lub coś wzrokiem»
2. «mieć zdolność reagowania na światło, postrzegania osób i rzeczy»
3. «obejrzeć film, sztukę, wystawę»
4. «spotkać się z kimś»
5. «przypominać lub wyobrażać sobie coś»
6. «zdawać sobie z czegoś sprawę»
7. «rozumieć i oceniać coś w określony sposób»
8. «znajdować w kimś lub czymś jakąś cechę»
9. «sądzić, że ktoś nadaje się do pełnienia jakichś funkcji»

Już porównanie pierwszych znaczeń tych słów zarysowuje interesujący nas obszar badawczy rozciągający się od „kierowania na kogoś/coś wzroku”, do „postrzegania tego kogoś/czegoś”. Jeśli przyjrzymy się kolejnym znaczeniom, to okazuje się, że musimy do problematyki włączyć także: pojmowanie, rozumienie i ocenianie; obserwowanie, reagowanie i zauważanie; szukanie kogoś i spotkanie z kimś; pamięć i wyobrażenie, etc. Od razu nasuwają się więc pytania o samą istotę patrzenia i widzenia: kiedy „już” widzimy, a kiedy „jedynie” patrzymy; na co patrzyliśmy i co widzieliśmy kiedyś, a na co patrzymy i co widzimy teraz; a także: jak zmieniało się i wygląda obecnie nasze – nomen omen – postrzeganie patrzenia i widzenia. Zachęcamy Państwa do wspólnego poszukiwania odpowiedzi na te – i inne pokrewne – pytania.

Interesują nas zarówno zagadnienia historyczne, jak i analizy współczesne, rozważania teoretyczne, jak i interpretacje konkretnych praktyk patrzenia i widzenia. Do udziału w konferencji zapraszamy przedstawicieli różnych dyscyplin, jednak ze szczególnym wskazaniem na kulturoznawców, historyków kultury i antropologów kulturowych.

Przykładowe wątki i obszary badawcze:

- kulturowo-historyczne uwarunkowania sposobów patrzenia i widzenia,
- na co kierujemy spojrzenie? Rzeczy małe i wielkie,
- obserwatorzy i obserwowani w historii kultury,
- patrzenie i widzenie a percepcja/intuicja,
- spojrzenie jako element inicjujący poznanie antropologiczne,
- badania antropologiczne jako „przeglądanie się w lustrze innego”,
- ekstensje ludzkiego wzroku i ich wpływ na nasze widzenie,
- sny, marzenia, fantazje i inne przykłady widzenia bez patrzenia,
- percepcja – recepcja – reprezentacja,
- okulocentryzm w tradycji zachodniej,
- film i fotografia antropologiczna,
- zmiany perspektywy widzenia w grach komputerowych,
- spojrzenie i widzenie w tekstach literackich, filmowych, teatralnych, itp.
Wskazane wątki są tylko przykładowe, zachęcamy do propozycji wychodzących także poza nie.

Zgłoszenia:

Zgłoszenia należy przesyłać w terminie do 28 lutego 2015 r. na adres: thk@us.edu.pl. Program konferencji ogłoszony zostanie w pierwszym tygodniu marca. Zgłoszenie powinno zawierać: imię i nazwisko autora, afiliację (w przypadku studentów: uczelnia, kierunek, rok studiów), tytuł, streszczenie referatu (ok. 1000-1500 znaków).

Czas trwania referatu powinien wynieść maksymalnie 20 min. Przewidujemy wydanie recenzowanej monografii pokonferencyjnej. Opłata konferencyjna wynosi 90 zł i obejmuje: dwa obiady, bufet kawowy w przerwach i koszty wydania publikacji. Noclegi uczestnicy zapewniają sobie we własnym zakresie (na stronie internetowej konferencji opublikowane zostaną propozycje miejsc noclegowych blisko Uniwersytetu).

Rada naukowa konferencji:

- dr hab. Marek Pacukiewicz – przewodniczący
- dr Adam Pisarek,
- dr Małgorzata Rygielska,
- dr Antonina Szybowska,
- mgr Jakub Dziewit – I sekretarz,
- mgr Małgorzata Kołodziej – II sekretarz.

Informacje kontaktowe:

- e-mail ogólny: thk@us.edu.pl
- mgr Jakub Dziewit: jakub.dziewit@us.edu.pl
- mgr Małgorzata Kołodziej: mkolodziej2@us.edu.pl
- strona konferencji: http://www.thk.us.edu.pl/?page_id=9697 (lub http://www.thk.us.edu.pl => zakładka „konferencje”)
- wydarzenie na facebooku: https://www.facebook.com/events/333655596831599/

Organizator:

Koło Naukowe Antropologii Kultury UŚ

Patronat naukowy:

- Zakład Teorii i Historii Kultury (Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych / Wydział Filologiczny / Uniwersytet Śląski w Katowicach)
- „Laboratorium Kultury” – http://www.laboratoriumkultury.us.edu.pl
- Polskie Towarzystwo Kulturoznawcze o/Katowice

© 2015 Zakład Teorii i Historii Kultury UŚ